In de verzamelde werken van Klaas Schilder staan wel zeer lovende besprekingen van de 1e, 2e en 5e aflevering van De Bijbelsche Geschiedenissen voor De Gereformeerde Kerkbode van Vlaardingen van respectievelijk 19 oktober 1918, 18 januari 1919 en 28 juni 1919. Er is zelfs een tweede druk nodig om aan de grote vraag te voldoen. Bron: Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren

Achterop enkele deeltjes van Groei. leesboek voor de Chr.School en het huisgezin worden de vroege uitgaven (losse afleveringen 1919 en stempelband 1920) aangegven.

Marcus Altena uit Dokkum schreef op 10 januari 2018 het volgende: 

Op je site maak je nog geen vermelding van de losse afleveringen van "De Bijbelsche Geschiedenissen". Toch schrijft Daan van der Kaaden in Zoeken naar de ziel op blz. 110 onder het kopje "1918" en "De Bijbelsche Geschiedenissen": "Ook verschenen in losse afleveringen"
Ik heb me altijd afgevraagd of dat waar was en hoe dan, tot ik enkele jaren geleden het eens ben tegengekomen. Het is dus waar.
Ik heb het stapeltje afleveringen kunnen kopen, het is van een mevrouw geweest die in een kindertehuis in Rotterdam werkte en het kocht om te gebruiken voor zichzelf maar ze kreeg geen kinderen en het bleef " dus" ongebruikt. In het tehuis hebben ze waarschijnlijk een complete bijbel gehad. Grappig is dat het materiaal nu dus precies 100 jaar oud is.
De set bestaat uit 10 losse afleveringen, een boekband, losse schutbladen, de titelpagina's, en het register. Elke aflevering zit in een gebruind papieren omslag. De omslag is van dun papier en bedrukt. Elke aflevering is genummerd.
De layout van de tekst en tekeningen zijn verder exact gelijk aan de eerste druk van DBG. De laatste pagina van een aflevering eindigt gewoon midden in een zin en de volgende aflevering begint met het volgende woord van die zin.
Het is echt de bedoeling geweest van de uitgever om er later een boek van te laten binden. De afmetingen van de afleveringen zijn iets groter dan de eerste druk, dat was nodig om het boekblok bij het inbinden op maat te kunnen snijden. De boekband is qua decoratie hetzelfde als de eerste druk maar het linnen is anders. De schutbladen zijn ook anders, van steviger papier.

Alle afleveringen bestaan uit drie katernen die aan elkaar genaaid zijn. De eerste 9 afleveringen hebben elk 48 pagina's die doorlopend genummerd zijn. De tiende aflevering heeft echter maar 40 pagina's. De tekst van deze aflevering loopt van pagina 433 tot pagina 465,  daarna volgen nog een pagina met een afsluitende illustratie, twee bladzijdes inhoudsopgave, één bladzijde met het register van de illustraties en enkele blanco pagina's.
Het staande formaat van de afleveringen is 29,2 bij 21,8 cm. Omdat de pagina's onafgesneden zijn is de breedte wisselend, er kan wel een halve cm. verschil tussen zitten. De drie katernen zijn steeds bij 2 keer 2 gaatjes gebonden.
De omslag van de eerste aflevering is van vrij dik en ruw papier, de andere omslagen zijn juist van heel dun en glad papier. De layout en het gebruikte lettertype en de lettergrootte zijn gelijk aan de eerste druk van het boek.
De tiende aflevering is een tweede druk. Naast de eerste druk van de eerste aflevering heb ik daar ook nog een tweede druk van, die overigens iets kleiner is en wel is afgesneden.

Tussen de band van het boek en de losse band bestaan een aantal verschillen. Het formaat is gelijk aan elkaar, bij beide is het 29 cm bij 20,2 cm. Maar de rugdikte van de losse band is dikker dan die van het boek: de losse band heeft een dikte van 4,4 cm., die van het boek is 3 cm. De rug van de losse band is gekartonneerd en recht terwijl die van het boek iets rond gezet is. Het linnen van de losse band is ruw, het boek heeft glad linnen. Zoals gezegd is de decoratie gelijk aan elkaar.
De 4 schutbladen zijn van zwaar, donkergroen, structuurpapier. Dubbelgevouwen meten ze 26,1 cm bij 19 cm. De schutbladen van het boek zijn van vrij licht, ecru-kleurig, glad papier.
Als losse bijlage zitten er bij mijn set nog 2 dubbelgevouwen bladen van dezelfde papierkwaliteit als van de tekstbladzijden. Deze pagina's horen voor in de band mee ingebonden te worden. Het zijn achtereenvolgens een pag. met een vignet, blanco pag., franse titelpagina, blanco pag., titelpagina, blanco pag., pagina met als tekst " het oude testament" en nog een pagina versiering in de vorm van twee getekende rechthoeken. Dit alles is hetzelfde als in de eerste druk van het boek.

Over de wordingsgeschiedenis van DBG valt nog wel wat te vertellen. Vanaf het moment dat ik 16 jaar geleden mijn eerste druk van DBG kon kopen heb ik me over iets verbaasd. Het viel me op dat er tekeningen in staan die gedateerd zijn en dat die datering niet klopt met de verschijningsdatum van het boek, 1918. Er zijn namelijk flink wat tekeningen gedateerd met 1919 of 1920. Dat maakte dat ik me altijd heb afgevraagd of het wel een eerste druk was. Nu ik de losse afleveringen heb kan ik die vergelijken met het boek want daarin staan ook gedateerde tekeningen. Na vergelijking blijkt dat die tekeningen precies dezelfde zijn als in het boek en ze zijn ook hetzelfde gedateerd. Bij het bekijken van de losse afleveringen viel me trouwens nog iets op. In de zesde aflevering betuigt de uitgever grote spijt voor het te late verschijnen van de afleveringen. Dat maakte me nieuwsgierig en nadat Andries enkele weken terug een aantal gedateerde recensies vond van de losse afleveringen werd het  helemaal interessant om alles eens op een rijtje te zetten. Dat heb ik in onderstaande tabel gedaan.

Toch denk ik dat er nog iets anders heeft gespeeld dan de genoemde factoren. Uit de tabel blijkt dat de uitgever november 1919 belooft dat het werk begin 1920 af zal zijn, maar uit de tabel blijkt ook dat de tekeningen nog niet eens klaar waren op dat moment en dat de drukker dus nog niets kon. Zelfs al had hij papier gehad. De tekeningen van aflevering 8, 9 en 10 zijn gedateerd met de maanden juni, oktober en november 1920. Het lijkt erop dat Isings traag was met zijn werk. Die conclusie wordt nog aannemelijker door het volgende.

De dateringen van de opeenvolgende tekeningen zijn chronologisch en lopen parallel aan het tijdschema van de afleveringen. Bovendien valt de datum van de tekening twee keer vlak voor het verschijnen van de betreffende aflevering. (Afl. 5 heeft een tekening van maart 1919 en de recensie verscheen 3 maanden later al op 28 juni, en afl. 10 heeft een tekening van 9 november 1920 en een voorwoord van december, 1 maand later). Het werk van de illustrator lijkt synchroon te lopen met het verschijnen van de afzonderlijke delen. Dat kan drie redenen hebben. Isings heeft gebruik gemaakt van het trage verschijnen zodat hij extra tijd kon nemen, of hij had zelf last van de papierschaarste, of hij was er mee de oorzaak van dat het langer duurde dan verwacht. Dat laatste lijkt mij waarschijnlijker omdat het past bij een ander feit: Isings stond er niet om bekend dat hij een heel vlotte illustrator was, integendeel, het duurde wel eens even voor zijn werk klaar was. Dat is te vinden in de biografie van Isings " J.H. Isings  historieschilder en illustrator" van Jan Niemeijer. De auteur citeert daarin uit een brief uit 1916 van uitgever Noordhoff aan Isings: "Tot mijn spijt is er nu wederom een geruime tijd verloopen zonder dat ik iets van U heb ontvangen. Ik had nu zoo gehoopt.............dat U mij in elk geval nu zooveel mogelijk ter wille zoudt zijn bij de aflevering van de laatste tekeningen".(1) En in 1922 klaagt Willem de Mérode (pseudoniem voor Willem Keuning) tegen Wolters in een brief over de trage manier van werken van Isings; daarom wil hij niet dat deze zijn boekjes nog verder illustreert. (2) In dezelfde biografie staat flink wat over het tot stand komen van de illustraties voor Peerke en zijn kameraden in 1919, tegelijk met het verschijnen van DBG. Dat begint met dat uitgever Callenbach in 1919, over het voornemen om dat illustreren aan Isings te gunnen, aan v.d. Hulst schrijft: " zoals u weet heeft onze vriend Isings, wien ik zoo gaarne de illustratie van dit boekje zou opdragen, altijd zeer veel tijd noodig". Van de Hulst reageert dan met:" Stel u gerust. Ik ken Isings en zijn zwak, maar wij zijn zulke goede vrienden, dat we elkaar ook de waarheid durven te zeggen". Isings heeft de opdracht gekregen. En van de Hulst volgt zijn arbeid behoorlijk. Hij schrijft Callenbach op 22 juli 1919: "Juist was ik Maandagavond bij Isings toen uw 'expresse' kwam; dringende aanmaning tot afwerking van Peerke". (3) Toch heeft dit alles niet erg geholpen want na het gereedkomen van de illustraties verzucht Callenbach in een brief: " Wat zijn de tekeningen bijzonder mooi,.............'t is jammer dat Isings altijd zoo lang werk heeft...........".(4)
Uit dezelfde bron blijkt dat Isings zeker voor DBG tijd nodig had. "Isings ging zich grondig voorbereiden. Hij wilde volstrekt historisch verantwoord werken.............. gebaseerd op wetenschappelijke kennis en inzichten........" Hij maakte uitgebreid studie van het leven in de bijbelse tijd. Even verderop staat dan ook nog "Deze opdracht die hij met zoveel innerlijke overtuiging uitvoerde, hield hem heel lang bezig". (5)

Uit dit alles blijkt duidelijk dat Isings in het algemeen veel tijd nodig had en zeker ook bij DBG.  De laatste aanwijzing dat Isings ook hier traag is geweest is misschien die ene intrigerende opmerking van de uitgever in zijn verantwoording in de zesde aflevering: ".........dat de Schrijver niet de minste schuld in deze heeft; zijn werk is af............". 

Als hij zo nadrukkelijk de schrijver vrijpleit van schuld waarom noemt hij de tekenaar dan ook niet?

Voor de citaten over Isings heb ik gebruik gemaakt van zijn biografie “J. H. Isings  historieschilder en illustrator” geschreven door Jan A. Niemeijer en uitgegeven bij J.H. Kok te Kampen in het jaar 2000.

1. Blz. 77
2. Blz. 77
3. Blz. 49
4. Blz. 50
5. Blz. 60-62

Als laatste wil ik nog iets zeggen over de band van DBG. In de achtste aflevering schrijft de uitgever dat de band voor de losse afleveringen beschikbaar is. Deze kan worden besteld bij de uitgever of boekhandelaar en men dient zelf een boekbinder te zoeken om alles in te laten binden. De uitgever waarschuwt er voor dat de band voor de eerste druk breder is dan de band voor de tweede druk. Men moet er dus op letten de juiste band te bestellen.

In de zesde aflevering meldt de uitgever dat de gratis “premieband” voor de eerste duizend intekenaars samen met die aflevering geleverd is, uit de tekst blijkt dat deze band identiek is aan de gewone band.

In het nawoord van de tiende aflevering zegt de uitgever dat er nog compleet gebonden exemplaren te verkrijgen zijn. Tevens zegt hij dat er voorlopig geen derde druk van het werk zal verschijnen.

Uit dit alles kunnen we de volgende conclusies trekken wat betreft drukken en band: Er zijn twee drukken van DBG in losse afleveringen verschenen met elk een eigen band en er is geen afzonderlijke tweede druk van het boek in een keer verschenen. Wel zijn er compleet gebonden exemplaren uitgegeven door de uitgever.

Over de verschillen binnen de eerste druk kan ik nog wel wat preciezer zijn. Mijn eigen “eerste”druk van het boek is, inclusief band, 35 mm dik en het boekblok is 28 mm dik. De band is van glad linnen en de rug is rond gezet. De losse afleveringen daarentegen zijn samen 34 mm dik terwijl de band 7 mm is, in totaal dus 41 mm. Deze band is van ruw linnen en de rug is recht. Mijn eigen exemplaar is dus dunner dan het stapeltje losse afleveringen en daardoor kan ik stellen dat mijn boek eigenlijk een tweede druk van de losse afleveringen is. Daarmee kan ik dan waarschijnlijk ook aannemen dat de eerste-druk-band van ruw linnen is en een rechte rug heeft, terwijl de tweede-druk-band glad linnen en een ronde rug heeft. Ik ben benieuwd of er mensen zijn die deze samenhang tussen dikte en linnensoort kunnen bevestigen want het is ook nog mogelijk dat mijn eerste druk een exemplaar is van de restpartij losse afleveringen die de uitgever heeft ingebonden. 

Dan nog een laatste opmerking over de banden: men was natuurlijk niet verplicht om de losse afleveringen in een uitgeversband te bundelen. Het is heel goed mogelijk dat mensen zelf een band lieten maken bij een binder en de afleveringen op die manier in lieten binden. En dan is het in principe zo dat er veel varianten mogelijk zijn van de eerste druk.

Samengevat zijn er wat de eerste druk van het boek betreft dus de volgende mogelijkheden:

- Ruw linnen band, 41 mm dik en rechte rug. Groene schutbladen.

- Glad linnen band, 35 mm dik en ronde rug. Crèmekleurige schutbladen.

- Band van de uitgever, waarschijnlijk glad linnen, 35 mm dik. Schutbladen onbekend.

- Band naar eigen ontwerp, met een boekblok van 28 of 34 mm. Schutbladen divers.

De verzamelaar van eerste drukken kan zich voorlopig nog wel even uitleven en heeft nog diverse varianten te zoeken. Een spannende zoektocht: meetlint mee en op naar boekenmarkten, antiquariaten, kringloopwinkels en rommelmarkten! Veel succes en ik ben heel benieuwd naar aanvullingen en verbeteringen.